اطلس بزرگ ایران و جهان منتشر شد
August 27, 2017

روابط تهران – لندن در آستانه تحول

به نقل از روزنامه آرمان

روابط تهران – لندن در آستانه تحول

آرمان- مجتبی اسکندری: روابط تهران- لندن در طول قرون اخیر با فراز و نشیب‌های بسیاری همراه بوده است. گاه دولت‌های اهل تعامل در انگلستان بر سر کار می‌آمدند و گاه دولت‌های اهل چپاول و این همواره یک نکته تعیین‌کننده در شکل و سطح روابط ایران و انگلستان بود. پس از اشغال جزایر و برخی بنادر ایران در خلیج فارس توسط پرتغالی‌ها، انگلیس توسط برادران شرلی برای ایران توپخانه‌های مجهزی ساختند تا رقیبشان، توسط ایران از خلیج فارس بیرون رانده شود. دولت‌های انگلیس همواره نسبت به‌ ایران نگاه ویژه‌ای داشتند که گاه با طمع‌ورزی و دست اندازی به خاک و منابع ایران همراه شد و گاه با همکاری‌های کوتاه مدت.

ایران و انگلیس

هرگاه که یک دولت‌ پرقدرت در ایران بر سر کار می‌آمد، انگلیسی‌ها به دنبال همکاری و سرمایه‌گذاری در ایران بودند. نظیر دوران کریم خان زند که انگلیسی‌ها با سرمایه گذاری در بنادر جنوبی فقط به دنبال تجارت با ایران بودند. اما در دورانی که ضعف بر حکومت ایران مستولی می‌شد انگلیسی‌ها قراردادهای ناجوانمردانه‌ای را با ایران منعقد می‌کردند. قرداد‌های تالبوت (رژی)، رویتر، دارسی، گلد‌اسمیت، لینچ و بسیاری از امتیازات استعماری دیگر که توسط انگلیسی‌ها در ایران به ثمن بخس به دست می‌آمد، باعث تشدید احساسات منفی در میان مردم ایران شده بود. ایجاد پلیس جنوب و بعدتر اشغال بخشی‌هایی از جنوب ایران به موجب قرارداد 1907، تجزیه بخش‌هایی از خاک ایران که تا اواخر دوران پهلوی تداوم داشت (بحرین)، تجزیه قسمت‌های غربی پاکستان از ایران و جداسازی افغانستان از ایران، همه بخش‌هایی از علل ایجاد نفرت عمومی نسبت به انگلستان در میان ایرانیان بود. این رویه با روی کارآمدن پهلوی تغییر چندانی نکرد و قردادهای 1919، گس- گلشائیان اشغال ایران در شهریور 20، چپاول منابع نفتی ایران، ممانعت از ملی شدن صنعت نفت در دوران دکتر مصدق و در نهایت همراهی با آمریکا در کودتای ننگین 28 مرداد سال 32، جملگی از عواملی است که انگلیسی‌ها را در اذهان عمومی ایرانیان به موجوداتی خبیث، منفعت‌طلب و حیله گر بدل ساخته است.

سفارت انگلیس

درست در روزی که سفارت ایالات متحده در تهران توسط دانشجویان پیرو خط امام(ره) تسخیر شد، سفارت انگلیس نیز توسط گروهی دیگر به تصرف درآمد. هرچند با دخالت فوری نیروهای امنیتی اشغال کمتر از دو ساعت دوام آورد اما انگلستان مدعی شد که جان دیپلمات‌هایش در خطر است و سفارت خود در تهران را تعطیل کرد و حفاظت از منافعش در ایران را به سوئد سپرد. یک سال بعد سفارت ایران در لندن توسط گروهک تروریستی خلق عرب اشغال شد و پلیس انگلستان پس از 6 روز نظاره بدون دخالت، همگی گروگانگیران را به هلاکت رساند. بحران در روابط ایران و انگلستان ختم به ‌این موارد نشد. در سال 1365 با معرفی آقای حسین ملائک به عنوان کاردار ایران در لندن و عدم پذیرش وی به دلیل اتهام آمریکایی‌ها مبنی بر دخالت وی در تسخیر لانه جاسوسی، روابط دو کشور مجددا به تیرگی گرایید و دولت ایران نیز از پذیرش «هاگ آربوت نات» گزینه پیشنهادی انگلیس در ایران، امتناع کرد. با پایان جنگ و پس از صدور فتوای ارتداد سلمان‌رشدی توسط حضرت امام(ره)، روابط دو کشور به مدت 10 سال در سطح کاردار باقی ماند و با روی کارآمدن دولت اصلاحات در ایران روابط دو کشور مجددا به سطح سفارت رسید و جک استراو به عنوان نخستین وزیر امور خارجه انگلیس پس از انقلاب به تهران سفر کرد. در دولت احمدی‌نژاد نیز روابط دو کشور به علت اشغال سفارت انگلستان توسط عده‌ای از افراد خاص، روابط به طور کلی قطع شد. حسن روحانی که خود دانش آموخته انگلستان است، روابط متفاوتی را با بریتانیا آغاز کرد و برای نخستین بار در دوران پس از انقلاب، این ارتباط رنگ و بوی اقتصادی به خود گرفت. پس از همراهی‌های انگلستان جهت به ثمر رسیدن مذاکرات هسته‌ای، روابط دو کشور رو به بهبود رفت. سفارت انگلیس در تهران با حضور فیلیپ‌هاموند وزیر وقت امور خارجه بریتانیا، بازگشایی شد و پروازهای تهران- لندن برای 6 نوبت در هفته مجددا برقرار شد. برای نخستین بار پس از انقلاب عالی‌ترین مقام اجرایی انگلستان با رئیس جمهور ایران دیدار کرد و علاوه بر دو دیدار دیوید کامرون با حسن روحانی، ترزا‌ می‌ نیز دو مرتبه تاکنون با رئیس‌جمهور روحانی دیدار کرده است. شرکت‌های انگلیسی که به خوبی از جذابیت‌های سرمایه گذاری در بازار ایران آگاهی دارند، در دوران پسا برجام با ایران قراردادهای و اسناد یادداشت تفاهم متعددی امضا کرده‌اند. شرکت کینگسپن انگلستان در تلاش است تا توجه تهران را برای سرمایه گذاری این شرکت در راستای نوسازی 54 فرودگاه ‌ایران، جلب کند و یک قرارداد 903میلیون پوندی نیز روی میز مقامات ایرانی گذاشته است. شرکت‌های بزرگ ریلی نظیر اچ.اس. وان نیز مایل هستند تا در تکمیل پروژه‌های ریلی ایران، سرمایه گذاری‌های گسترده‌ای داشته باشند. شرکت کورکس انگلستان نیز درست یک روز پس از سخنرانی ترامپ علیه ‌ایران، برای ساخت ششمین نیروگاه خورشیدی بزرگ جهان، به ظرفیت 600مگاوات در ایران قراردادی به ارزش 800 میلیون یورو با وزارت نیرو امضا کرد. وزارت نفت نیز تا کنون دو میلیون بشکه ال.ان.جی به شرکت بریتیش پترولیوم فروخته است. به نظر می‌رسد روابط اقتصادی ایران و انگلستان در صورت همکاری بانک‌های لویدزبانک گروپ، رویال بانک، اچ‌اس‌بی‌سی و نیز بارکلیز، به سطح بسیاری بالایی برسد.

سفر بوریس جانسون

در آینده نزدیک وزیری به تهران می‌آید؛ وی وزیر خارجه دولت محافظه کار بریتانیاست که به دنبال افزایش همکاری‌های میان تهران و لندن و بسط روابط اقتصادی دوطرفه است. تهران که با دولت محافظه کار انگلستان روابط خوبی دارد، آماده پی ریزی یک رابطه مستحکم و بر اساس احترام متقابل است که در آن منافع هر دو طرف لحاظ شود. از این رو به نظر می‌رسد روزهای آفتابی در روابط تهران و لندن فرا می‌رسند.

Comments are closed.